Mất việc ở tuổi 30 là một chuyện tốt?

 Mất việc ở tuổi 30 là một chuyện tốt?

Đêm qua, tôi nhận được một dòng tin nhắn rất dài từ một người em đã năm sáu năm rồi chưa liên lạc kể từ ngày làm chung dự án. Những dòng chữ hiện lên trên màn hình điện thoại như mang theo cả hơi lạnh của sự bàng hoàng: “Dương Ca ơi, em bị sa thải rồi. Ở tuổi 30, em thấy như mọi thứ sụp đổ.”

Cô ấy tâm sự về nỗi hoảng loạn khi thấy mình nằm trong danh sách cắt giảm nhân sự của công ty. Áp lực từ những khoản vay mua nhà, tiền học của con, kỳ vọng của cha mẹ ở quê, và trên hết là sự mất định hướng về tương lai đang đè nặng lên vai. Cô ấy nói rằng bản thân cảm thấy mình giống như một linh kiện bị văng ra khỏi một cỗ máy đang vận hành với tốc độ cực cao, giờ nằm chỏng chơ trên mặt đất, không biết mình còn có giá trị gì và sẽ được dùng vào việc gì nữa.

Đọc xong những dòng ấy, tôi không vội hồi đáp ngay. Giữa căn phòng tĩnh lặng, tôi quay sang nhìn đứa nhỏ mới mười sáu ngày tuổi đang cuộn mình ngủ thật sâu trên giường. Nghĩ về cái ngưỡng tuổi 35 của chính mình, lòng tôi bỗng chùng xuống một nhịp. Tôi chợt nhận ra phép ẩn dụ về linh kiện mà cô ấy vừa nhắc đến thực sự đau đớn nhưng lại quá đỗi chính xác. Và đây cũng chính là điều đầu tiên tôi muốn nhắn nhủ đến em, cũng như tất cả những ai đang thấy mình chông chênh trong hoàn cảnh tương tự: 

Chúc mừng bạn, cuối cùng bạn cũng đã bị hất văng ra khỏi cỗ máy đó.

Đây có lẽ không phải là tai họa, trái lại, nó có thể là điều tốt đẹp nhất từng xảy ra trong cuộc đời bạn tính đến thời điểm hiện tại. Nghe có vẻ ngược đời, thậm chí có chút nghiệt ngã. Nhưng xin hãy cho tôi chút thời gian để nói hết ý của mình.

Suốt hơn mười năm qua, thế hệ chúng ta đều bị đóng khung trong một kịch bản tập thể khổng lồ mang tên: Ổn định. Thi đậu một trường đại học tốt, vào một công ty lớn, tìm một công việc vẻ vang, rồi sau đó như một con ốc vít bị vặn chặt vào một cỗ máy đồ sộ, tinh vi nhưng lạnh lẽo. Cỗ máy đó có thể là một tập đoàn lớn, một doanh nghiệp nhà nước, hoặc một ngành nghề nhìn có vẻ hào nhoáng.

Ban đầu là cảm giác an toàn. Mỗi tháng, lương cứng đều đặn chuyển vào thẻ. Chức danh là danh tính của bạn. Bạn tưởng rằng mình đang nỗ lực vì cuộc đời mình, nhưng thực chất, bạn chỉ đang lặp đi lặp lại một động tác ngày này qua ngày khác để cỗ máy kia vận hành êm ái. Lâu dần, sự ổn định này giống như luộc ếch trong nước ấm, nó ngấm ngầm tiêm vào bạn ba loại độc tố chí mạng:

#Thứ nhất là sự hạn hẹp về nhận thức.

Khi ở quá lâu trong một vị trí cố định, tầm nhìn của bạn sẽ trở nên cực kỳ hạn hẹp. Bạn chỉ quan tâm đến chỉ số KPI của vị trí mình làm, quy trình của bộ phận mình, hay những chuyện tầm phào nội bộ công ty. Bạn dần mất đi cảm quan về thị trường thực tế. Bạn không biết bên ngoài đang thịnh hành cái gì, kinh doanh gì mới ra tiền, kiểu người như thế nào mới là người mà thế giới thực đang cần. Nhận thức của bạn đã bị những bức tường công ty dày cộm bao vây. Cho đến một ngày, cỗ máy không còn cần đến loại ốc vít như bạn nữa và văng bạn ra ngoài, bạn mới bàng hoàng nhận ra thế giới bên ngoài đã vật đổi sao dời. Bộ "bí kíp diệt rồng" mà bạn luyện mười năm nay, giờ đây đến một con gà cũng không giết nổi.

#Thứ hai là năng lực kiểu người khổng lồ trên đôi cà kheo

Nền tảng của các tổ chức lớn thường tạo ra một ảo giác về quyền lực cá nhân. Bạn ký được hợp đồng tiền tỷ không phải vì bạn xuất chúng, mà vì uy tín của công ty đứng sau bạn. Bạn điều phối được nguồn lực không phải vì bạn có năng lực thiên bẩm, mà vì hệ thống cấp quyền cho vị trí đó. Mọi năng lực của bạn đều phụ thuộc sâu sắc vào nền tảng công ty. Giống như một người khổng lồ nhìn thì cao lớn nhưng thực chất đang đứng trên đôi cà kheo do công ty cho mượn. Khi công ty thu hồi đôi cà kheo, bạn chợt nhận ra mình đứng còn không vững, và cái gọi là chuyên môn của bạn khi ra thị trường tự do lại chẳng thể tạo ra một vòng lặp giá trị độc lập nào.

#Thứ ba, cũng là điều đáng sợ nhất, đó là tâm hồn bị nuôi nhốt

Đây là điều đáng sợ nhất. Đi làm thuê về bản chất là một trạng thái nuôi nhốt tự nguyện. Nó dùng mức lương để mua đứt thời gian và năng lượng quý báu nhất trong ngày của bạn. Nó dùng các quy tắc nghiêm ngặt để bào mòn cá tính và sự sắc sảo của bạn. Bạn dần quên mất mình thực sự đam mê điều gì, mình muốn trở thành ai. Bạn không dám chấp nhận rủi ro, không dám đưa ra những quyết định trọng đại cho đời mình. Linh hồn của một con sói khao khát chạy nhảy trên đồng cỏ dần thoái hóa thành một con chó Husky nằm trong lồng chờ được cho ăn. Bạn đã hoàn toàn giao nộp quyền chủ động sinh mệnh của mình cho kẻ khác. 

Cho nên, khi cơn khủng hoảng mang tên thất nghiệp ập đến, bạn mới thấy trời sụp đổ. Bởi vì bạn đã từ lâu không còn thói quen chịu trách nhiệm 100% cho cuộc đời mình.

Đó là lý do tại sao tôi nói, thất nghiệp hay chủ động nghỉ việc trong môi trường hiện nay lại là một chuyện tốt. Bởi vì nó dùng một phương thức thô bạo nhưng hiệu quả để cưỡng chế chấm dứt sự ăn mòn của ba loại độc tố trên. Nó không phải là hất văng bạn ra ngoài, mà là cứu bạn ra ngoài. Nó không phải là một tai nạn, mà là một lần khởi động lại hệ thống bắt buộc. Một cơ hội quý giá để bạn từ một con ốc vít trở về làm một con người đúng nghĩa.

Khi tiếng gầm rú của cỗ máy biến mất, khi những mệnh lệnh cố định không còn truyền xuống, bạn bị buộc phải bừng tỉnh khỏi trạng thái thụ động và tê liệt đó. Cuối cùng bạn cũng có cơ hội được tĩnh lại để lắng nghe tiếng lòng mình. Sự khởi động lại này sẽ mang tới ba sự thức tỉnh lớn:

. Sự thức tỉnh đầu tiên: Kinh doanh cá nhân (Solopreneur)

Lần đầu tiên bạn bị buộc phải điều hành chính mình như một công ty. Bạn chính là người sáng lập, CEO kiêm nhân viên duy nhất của Công ty một người. Bạn phải bắt đầu suy nghĩ về những vấn đề kinh doanh cốt lõi nhất: Sản phẩm của mình là gì? (Mình thực sự biết cái gì? Kỹ năng nào của mình có thể bán được trên thị trường?). Khách hàng của mình là ai? (Ai sẽ trả tiền cho sản phẩm của mình? Họ ở đâu?). Mình nên tiếp thị bản thân như thế nào? (Làm sao để khách hàng tiềm năng biết đến và tin tưởng mình?)

Sự chuyển đổi tư duy này mang tính cách mạng. Bạn không còn là một người làm thuê chờ được giao việc, mà là một người điều hành chủ động tạo ra giá trị. Ánh mắt của bạn thay vì nhìn chằm chằm vào KPI nội bộ, đã chuyển sang nắm bắt nhu cầu thực tế của thị trường. Quá trình này sẽ thúc ép bạn kiểm kê lại năng lực của mình, lấy thị trường làm định hướng để học hỏi, mài giũa và kết hợp. Năng lực của bạn không còn là linh kiện chuyên dụng phụ thuộc vào một nền tảng nào đó, mà là mô-đun phổ quát có thể kết nối vào bất kỳ hệ sinh thái kinh doanh nào. Thu nhập của bạn cũng không còn là lương cố định do công ty ban phát, mà là sự xác nhận giá trị do thị trường chi trả. Quá trình này vô cùng gian nan, nhưng cũng vô cùng quyến rũ. Nó giúp bạn tìm lại những tri thức kinh doanh căn bản và cái gốc để an thân lập mệnh.

.Sự thức tỉnh thứ hai: Kết nối thực thụ

Khi mất đi chức danh và danh thiếp đó, bạn sẽ nhận ra phần lớn những mối quan hệ bạn từng có chỉ là những sự kết nối dựa trên vị thế. Những đồng nghiệp từng gọi nhau anh anh em em, những đối tác từng niềm nở trên bàn tiệc, bỗng chốc như có một lớp màng ngăn cách vô hình với bạn. Điều này thật tàn khốc nhưng cũng thật chân thực. Nó giúp bạn nhìn rõ những gì bạn từng có: bao nhiêu là sự phồn hoa giả tạo do vị thế mang lại, bao nhiêu là sự kết nối thực sự do giá trị thu hút. Bạn bị buộc phải xây dựng một kiểu quan hệ nhân sinh mới, không phụ thuộc vào bất kỳ tổ chức nào.

Kiểu quan hệ này dựa trên điều gì? Không phải quyền lực, không phải trao đổi lợi ích, mà là hai thứ: Một là nhân phẩm của bạn - bạn có đáng tin, chân thành và tử tế không? Hai là giá trị của bạn - bạn có thể liên tục cung cấp cho người khác một sự giúp đỡ khan hiếm hay một giá trị cảm xúc nào đó không? Bạn bắt đầu tâm huyết vun đắp cho những người bạn vẫn sẵn sàng ủng hộ khi bạn chẳng có gì trong tay. Bạn bắt đầu tìm kiếm những đối tác muốn hợp tác vì trân trọng con người bạn. Mối quan hệ của bạn đã hoàn thành một cuộc thanh lọc từ số lượng sang chất lượng, để lại những nền tảng cơ bản vững chắc nhất và có khả năng chống chọi với bão tố tốt nhất.

.Sự thức tỉnh thứ ba: Chủ quyền sinh mệnh

Đây là sự thức tỉnh quan trọng nhất. Bạn lấy lại được hai thứ quý giá nhất trong đời: Thời gian và Năng lượng. Bạn không còn phải tiêu tốn những buổi bình minh và hoàng hôn trên những chuyến tàu điện ngầm đông đúc. Bạn không còn phải diễn vai hòa đồng và đồng thuận trong những cuộc họp bất tận. Bạn không còn phải hao tâm tổn trí trong những cuộc đấu đá nhân sự phức tạp. Bạn sở hữu những khoảng thời gian trống dài dằng dặc, hoàn toàn thuộc về chính mình.

Ban đầu, bạn sẽ hoảng loạn và mất phương hướng. Nhưng dần dần, bạn có thể đi dạo công viên vào một buổi chiều trong tuần, ngắm nhìn ánh nắng xuyên qua kẽ lá. Bạn có thể dành cả buổi sáng để đọc một cuốn sách mình thực sự yêu thích mà không mưu cầu lợi ích gì. Bạn có thể cùng gia đình ăn một bữa trưa bình yên thay vì vội vàng lùa vài miếng cơm hộp. Trong những khoảnh khắc tưởng như vô dụng ấy, một câu hỏi mà bạn đã phớt lờ từ lâu sẽ dần hiện lên: "Mình thực sự muốn sống cuộc đời này như thế nào?".

Câu hỏi này là khởi đầu của mọi sự tỉnh thức. Bạn bắt đầu xem xét lại ham muốn, nỗi sợ hãi và hệ giá trị của mình. Cuộc sống bạn mong muốn có thực sự cần nhiều tiền đến thế không? Thứ bạn theo đuổi là thành công trong mắt người khác hay là sự phong phú trong nội tâm mình? Bạn từ một con quay bị các mục tiêu bên ngoài thúc đẩy, trở thành một con tàu được dẫn lối bởi la bàn nội tâm. Bạn thu hồi lại quyền định nghĩa cuộc đời mình.

Đó chính là món quà quý giá nhất mà thất nghiệp và nghỉ việc mang lại: Một cơ hội để thiết kế lại mọi thứ.

Tất nhiên, nói những điều này không phải để bạn bốc đồng nghỉ việc ngay lập tức. Tôi chỉ muốn cung cấp một góc nhìn hoàn toàn mới cho những người bạn đã đã bị văng ra ngoài. Vậy thì cụ thể phải làm gì? Nếu lúc này bạn đang ở trong giai đoạn mờ mịt của thất nghiệp, tôi dành cho bạn ba lời khuyên cụ thể:

#Bước 1: Cho bản thân một tháng cai sữa tinh thần

Đừng vội nộp hồ sơ xin việc, đừng vội lo âu. Việc bạn cần làm lúc này không phải là tìm việc mà là tu bổ chính mình. Tu bổ cái nhân bên trong đã bị cỗ máy bào mòn và tiếng ồn ô nhiễm quá lâu. Tu bổ bằng cách nào? Hãy làm tất cả những việc nhìn có vẻ vô dụng nhưng lại nuôi dưỡng sinh mệnh: đi bộ, leo núi, nấu ăn, đi du lịch, đi tắm nắng, nghe mưa, trò chuyện với một người lạ. Cắt đứt sự nạp thông tin quá đà, đặc biệt là những tin tức gieo rắc nỗi sợ hãi. Thay vì lướt điện thoại mỗi ngày, hãy đọc vài trang sách kinh điển, hoặc đơn giản là ngồi suy tư. Mục đích cốt lõi của giai đoạn này là để tâm trí bạn chuyển từ chế độ ứng phó tần suất cao, sang chế độ chữa lành tần suất thấp. Hãy để trường năng lượng của bạn trở nên sạch sẽ và tràn đầy trở lại. Cho đến một ngày, bạn không còn lo sợ tương lai, không còn hối tiếc quá khứ, bạn có thể an nhiên tận hưởng từng phút giây hiện tại - khi đó, việc cai sữa tinh thần của bạn đã hoàn thành.

#Bước 2: Thực hiện một đợt kiểm kê năng lực MVP

MVP viết tắt của Sản phẩm khả thi tối thiểu. Áp dụng vào cá nhân, nghĩa là: Hãy kiểm kê lại tất cả kỹ năng của bạn, tìm ra kỹ năng bạn giỏi nhất, mà thị trường có nhu cầu rõ ràng, và có thể giúp bạn kiếm được đồng tiền đầu tiên nhanh nhất, đó chính là đơn vị kỹ năng tối thiểu. Lưu ý, từ khóa là tối thiểu và nhanh nhất. Đừng luôn nghĩ đến việc làm dự án lớn hay viết bản kế hoạch kinh doanh hoành tráng. Thứ bạn cần nhất lúc này là một phản hồi tích cực nhỏ để xây dựng lại sự tự tin.

Ví dụ, Bạn có gu thẩm mỹ tốt và biết sử dụng các công cụ dựng phim, liệu bạn có thể nhận biên tập một video ngắn mang phong cách tối giản, giàu cảm xúc cho một tiệm đồ thủ công địa phương để nhận một khoản thù lao nhỏ? Bạn có khả năng hệ thống hóa thông tin, liệu bạn có thể giúp một chủ doanh nghiệp bận rộn tóm tắt một cuốn sách chuyên ngành khó nhằn hoặc một báo cáo xu hướng phức tạp thành một sơ đồ tư duy (mindmap) rõ ràng, dễ hiểu chỉ trong vài trang giấy và thu một ít phí.

Đừng coi thường số tiền ít ỏi đó. Nó hoàn toàn khác với tiền lương. Lương là sự bù đắp của công ty cho việc bạn có mặt. Còn số tiền này là sự xác nhận đầu tiên của thị trường đối với giá trị độc lập của bạn. Sự xác nhận này đáng giá ngàn vàng. Nó giúp bạn tin tưởng từ tận đáy lòng rằng: Rời khỏi nền tảng, tôi vẫn không chết đói. Niềm tin này là khởi đầu của mọi sự tự do.

#Bước 3: Xây dựng thương hiệu cá nhân phiên bản 1.0.

Khi bạn đã qua bài kiểm tra MVP và tìm thấy điểm giá trị của mình, đừng chỉ lẳng lặng làm một mình. Hãy bắt đầu có ý thức chia sẻ những gì bạn nghĩ, những gì bạn làm ra bên ngoài. Chia sẻ ở đâu? Trên bất kỳ nền tảng nào bạn có thể lên tiếng. Chia sẻ cái gì? Không phải khoe khoang, cũng không phải giáo điều. Mà là ghi chép một cách chân thành toàn bộ quá trình bạn khởi động lại cuộc đời. Gần đây bạn đọc cuốn sách nào, có cảm hứng gì? Để nắm vững một kỹ năng mới, bạn đã vấp ngã ra sao? Bạn làm dự án nhỏ kiếm vài đồng kia có trải nghiệm gì thú vị?

Quá trình này được gọi là lấy đầu ra thúc đẩy đầu vào. Để có thứ chia sẻ, bạn sẽ buộc mình phải học tập, suy nghĩ và thực hành. Quan trọng hơn, sự chia sẻ của bạn giống như một máy phát tín hiệu, thu hút những người cùng tần số đến với bạn. Những người đang mờ mịt giống bạn sẽ nhận được sức mạnh từ những ghi chép của bạn. Những người trân trọng bạn có thể trở thành khách hàng hoặc đối tác tương lai. Những người giỏi hơn có thể chỉ dẫn cho bạn những điều quý giá. Bạn không còn là một ốc đảo cô độc nữa. Bạn bắt đầu xây dựng một trường năng lượng và hệ sinh thái nhỏ của riêng mình dựa trên giá trị cá nhân. Đó chính là thương hiệu cá nhân 1.0. Nó có thể thô sơ, non nớt, nhưng nó thuộc về bạn 100%. Nó là một hạt giống mà tương lai có thể lớn mạnh thành một cây cổ thụ vượt xa trí tưởng tượng của bạn.

.

Cuối cùng, tôi muốn nói rằng: Cuộc đời giống như một chuyến hải trình xa xôi. Trước đây, chúng ta đều chen chúc trên một con tàu khổng lồ mang tên công ty. Chúng ta ngỡ là an ổn, nhưng cũng mất đi tự do ngắm nhìn phong cảnh. Giờ đây bão tố ập đến, một vài người trong chúng ta vô tình bị đẩy xuống tàu, đơn độc lênh đênh trên một chiếc thuyền nan. 

Điều này nhìn thì thật đáng sợ. Nhưng cũng nhờ vậy, lần đầu tiên bạn thực sự nhìn thấy biển cả bao la vô tận và ánh sao lấp lánh đầy trời. Bạn có quyền được lựa chọn hướng đi cho riêng mình. Chiếc thuyền nan này tương lai có thể đi bao xa, có thể trở thành hình dạng gì, không ai biết trước được. Nhưng điều đó không quan trọng. Quan trọng là từ khoảnh khắc này trở đi, bạn không còn là hành khách nữa. Bạn chính là thuyền trưởng.

#duongcappl

#21ngayviettutruyenthong

7/21