Cửu địa chi biến - Khuất thân chi lực

Sự linh hoạt, uyển chuyển trong cách hành xử của chủ thể ứng phó phù hợp với hoàn cảnh bên ngoài là điều hiển nhiên ai cũng đều hiểu. Ngay từ thời xa xưa, Tôn Tử đã đúc kết thành những câu chữ kinh điển:

“Cửu địa chi biến

Khuất thân chi lực”

Nghĩa rộng là tuỳ môi trường bên ngoài mà co duỗi bên trong, sẽ tạo ra uy lực.

Hầu hết các mô hình vận hành hiện đại cũng đều dựa trên nguyên lý ưu tiên tính linh hoạt, tuỳ cơ ứng biến được. Mô hình là cách con người đơn giản hoá thế giới thực thành các yếu tố giản đơn hơn, mang tính đại diện, để từ đó dễ tiêu hoá thông tin hơn, và dễ đề ra giải pháp. Mô hình có thể quá đơn giản, không lường hết được thực tế, hoặc mô hình có thể phi thực tế, sai thực tế, dẫn tới cách tiếp cận cuộc sống bị lệch trục và kém hiệu quả.

Khi chủ thể được đặt vào trong môi trường khá ổn định, sẽ dẫn đến mô hình của chủ thể có tính ổn định và dễ đoán. Nếu tăng độ phức tạp và khó lường dần dần, mô hình sẽ có thời gian thích nghi dần, phát triển dần các cơ chế đối đáp phù hợp. Dần dà, sự nhịp nhàng uyển chuyển được tạo ra.

Ngược lại, nếu chủ thể ngay từ đầu đã rơi vào mô hình khó lường và bất định, sẽ gây khó khăn cho cách nó thiết lập các yếu tố ban đầu. Sự mơ hồ này dẫn chủ thể đi đến nhiều quyết định sai lầm. Nhịp độ nhanh gấp của môi trường khiến việc tái tổ hợp lại các nhóm yếu tố trở nên xa xỉ và khó khăn hơn rất nhiều.

Lần tới, nếu bạn có thấy mình hành xử trật nhịp một cách có hệ thống, thì đừng vội buồn. Có thể chỉ đơn giản là mô hình nhận thức và ứng phó của bạn chưa được finetune đúng nhịp với cuộc sống ngay từ đầu mà thôi. Nó phản ánh một cơ chế cơ học chứ không phải là cái gì đó quá tồi tệ như bạn vẫn nghĩ (nhất là bạn không hết thuốc chữa).

Mọi khó khăn nếu vượt qua được khi nhìn lại sẽ chỉ là một thử thách, nên bạn hãy cứ hy vọng phía cuối con đường mọi thứ sẽ tốt đẹp hơn.